Wśród polskich dzięciołów są gatunki, których niemal nie sposób pomylić z tak zwanymi dzięciołami pstrymi. Jeśli ktoś widzi dużego, całkiem czarnego ptaka z czerwienią na głowie albo zielonkawego dzięcioła schodzącego na ziemię w poszukiwaniu mrówek, to zwykle nie ma już większych wątpliwości, z jaką grupą ma do czynienia. Do takich wyrazistych gatunków należą dzięcioł czarny, dzięcioł zielony i dzięcioł zielonosiwy.
Choć wszystkie trzy należą do rodziny dzięciołowatych, różnią się nie tylko wyglądem, ale też trybem życia, wyborem siedlisk i sposobem zdobywania pokarmu. Szczególnie ciekawe są dzięcioł zielony i zielonosiwy, bo pod wieloma względami zachowują się inaczej niż klasyczne dzięcioły kojarzone z kuciem drewna i szukaniem larw pod korą. A dzięciołów w Polsce jest więcej, bo są przecież też dzięcioły pstre.
Dzięcioł czarny – największy dzięcioł w Polsce
Dzięcioł czarny to największy dzięcioł występujący w Polsce i jeden z najbardziej efektownych ptaków naszych lasów. Dorasta zwykle do około 45–57 cm długości, a rozpiętość jego skrzydeł może dochodzić do 64–84 cm. Jest więc wyraźnie większy od dzięcioła dużego i od razu sprawia wrażenie ptaka potężnego, mocnego, wręcz kruczego w sylwetce.
Jego najważniejsza cecha rozpoznawcza to oczywiście niemal całkowicie czarne upierzenie. Samiec ma czerwoną czapeczkę obejmującą większą część wierzchu głowy, a samica tylko czerwoną plamę z tyłu głowy. Już sam ten zestaw cech zwykle wystarcza do oznaczenia.
Jak żyje dzięcioł czarny?
To ptak związany głównie ze starszymi lasami, zwłaszcza z większymi kompleksami leśnymi. Lubi zarówno bory iglaste, jak i lasy mieszane czy buczyny, byle były tam odpowiednio grube drzewa do kucia dziupli. Potrzebuje przestrzeni i dużych pni, dlatego znacznie częściej spotyka się go w większych lasach niż w małych parkach.
Dzięcioł czarny jest ptakiem raczej skrytym, ale zdradza go donośny głos i potężne ślady żerowania. Wykute przez niego dziuple są duże, podłużne i mają ogromne znaczenie dla innych zwierząt. Po opuszczeniu mogą z nich korzystać między innymi sowy, gołębie siniaki, kawki, szpaki czy kuny.
Czym się żywi?
Podstawą jego diety są owady żyjące w drewnie, zwłaszcza larwy chrząszczy i mrówki. Potrafi rozkuwań pnie i martwe drewno z wielką siłą, często zostawiając po sobie duże odpryski. W przeciwieństwie do dzięcioła zielonego nie jest aż tak silnie związany z żerowaniem na ziemi, ale mrówki również stanowią ważny składnik jego pokarmu.
Lęgi i rozmnażanie
Dzięcioł czarny wyprowadza zwykle jeden lęg w roku. Składa najczęściej 3–5 jaj. Dziuplę wykuwa sam, zwykle wysoko w pniu. Jest to gatunek lęgowy w Polsce i występuje u nas przez cały rok.
Dzięcioł zielony – zielony ptak od mrówek
Dzięcioł zielony to jeden z najbardziej charakterystycznych polskich dzięciołów. Jest wyraźnie mniejszy od czarnego, ale nadal dość duży – osiąga zwykle około 30–36 cm długości, przy rozpiętości skrzydeł mniej więcej 40–51 cm.
Najłatwiej rozpoznać go po zielonym grzbiecie i skrzydłach, żółtawozielonym spodzie ciała, czerwonej czapeczce i wyraźnym, kontrastowym rysunku twarzy. Samiec ma dodatkowo czerwony środek czarnego wąsa, natomiast u samicy ten fragment jest zwykle cały ciemny. To jedna z najważniejszych cech przy rozróżnianiu płci.
Jak żyje dzięcioł zielony?
To gatunek bardziej związany z terenami półotwartymi niż wiele innych dzięciołów. Lubi obrzeża lasów, parki, aleje, sady, stare ogrody, cmentarze, większe zadrzewienia i krajobraz mozaikowy, gdzie obok drzew są też łąki albo trawniki.
I tu dochodzimy do najważniejszej rzeczy: dzięcioł zielony bardzo często żeruje na ziemi. To właśnie dlatego bywa określany jako jeden z najbardziej nietypowych dzięciołów.
Czym się żywi?
W ogromnej mierze żywi się mrówkami, zarówno dorosłymi owadami, jak i larwami oraz poczwarkami. Rozkopuje mrowiska i wyciąga pokarm długim, lepkim językiem. Z tego powodu nierzadko obserwuje się go bardziej jak drozda albo szpaka niż jak klasycznego dzięcioła – chodzi po ziemi, zatrzymuje się i bada teren.
To właśnie dlatego można zapytać: skoro żywi się mrówkami, to co robi na drzewie? Odpowiedź jest prosta: odpoczywa, czuwa, korzysta z dziupli, przemieszcza się, obserwuje teren albo czasem pobiera inny pokarm. Ale jeśli chodzi o jego najbardziej typowe żerowanie, to rzeczywiście ziemia jest dla niego ważniejsza niż pień drzewa.
Lęgi i rozmnażanie
Dzięcioł zielony również wyprowadza zwykle jeden lęg rocznie. Składa zazwyczaj 5–7 jaj. Gniazduje w dziuplach, najczęściej samodzielnie wykutych. W Polsce jest gatunkiem lęgowym i dość szeroko rozpowszechnionym, choć nie tak licznym jak dzięcioł duży.
Dzięcioł zielonosiwy – subtelniejszy kuzyn dzięcioła zielonego
Dzięcioł zielonosiwy jest bardzo podobny do zielonego, ale zwykle sprawia wrażenie ptaka bardziej stonowanego kolorystycznie. Osiąga zbliżone rozmiary, najczęściej około 25–30 cm długości, a więc jest przeciętnie trochę mniejszy i delikatniejszy od dzięcioła zielonego.
Najważniejsze cechy rozpoznawcze to bardziej szara głowa, mniej kontrastowy rysunek twarzy, mniejsza czerwona plamka na czole lub przedniej części głowy oraz bardziej subtelne, mniej jaskrawe zielone tony. W porównaniu z dzięciołem zielonym wygląda spokojniej i chłodniej kolorystycznie.
Jak żyje dzięcioł zielonosiwy?
Pod względem trybu życia jest podobny do dzięcioła zielonego, ale częściej wiąże się z lasami liściastymi, mieszanymi, pogórzem i terenami bardziej wilgotnymi lub zacienionymi. W Polsce nie jest tak powszechny jak dzięcioł zielony i częściej bywa ptakiem mniej rzucającym się w oczy.
Czym się żywi?
Podobnie jak dzięcioł zielony, również bardzo chętnie zjada mrówki i ich stadia rozwojowe. Także dość często żeruje na ziemi. To jedna z cech, które zbliżają oba zielone dzięcioły do siebie bardziej niż do dzięcioła czarnego czy dzięciołów pstrych.
Znowu więc: jeśli widzimy dzięcioła zielonosiwego na pniu drzewa, to nie znaczy, że obraz jest zły. Po prostu fotografia pokazuje go w jednej z wielu sytuacji życiowych, a niekoniecznie w tej najbardziej typowej dla zdobywania pokarmu.
Lęgi i rozmnażanie
Wyprowadza zwykle jeden lęg w roku, najczęściej składając 5–7 jaj. Gniazduje w dziuplach. W Polsce jest gatunkiem lęgowym, ale mniej licznym i bardziej lokalnym niż dzięcioł zielony.
Jak odróżnić dzięcioła zielonego od zielonosiwego?
To pytanie pojawia się bardzo często, bo te dwa gatunki są do siebie naprawdę podobne.
Dzięcioł zielony
- bardziej jaskrawy i kontrastowy,
- mocniej zielony,
- wyraźniejszy rysunek twarzy,
- samiec ma czerwony środek wąsa,
- częściej kojarzony z otwartym krajobrazem, parkami, ogrodami i terenami z murawą.
Dzięcioł zielonosiwy
- bardziej szary na głowie,
- subtelniejszy, mniej krzykliwy kolorystycznie,
- mniejsza czerwona plamka na głowie,
- mniej kontrastowa twarz,
- częściej związany z bardziej leśnymi i spokojniejszymi siedliskami.
Najprościej powiedzieć tak: zielony jest bardziej barwny i wyrazisty, a zielonosiwy bardziej chłodny, szary i delikatny.
Dlaczego te trzy dzięcioły są łatwiejsze do rozpoznania niż dzięcioły pstre?
W porównaniu z dzięciołem dużym, średnim, małym, syryjskim, białogrzbietym czy trójpalczastym, te trzy gatunki są znacznie łatwiejsze do oznaczania.
Powód jest prosty: dzięcioł czarny jest po prostu cały czarny i ogromny, dzięcioł zielony jest zielony, żółtawy i ma mocny rysunek twarzy, a dzięcioł zielonosiwy też jest zielonkawy, ale z bardziej szarą głową.
Nie trzeba tu analizować tak dokładnie paska wąsowego, kreskowania boków czy odcienia podogona, jak przy dzięciołach pstrych. Wystarczy ogólne spojrzenie na sylwetkę i kolorystykę.
Czy wszystkie te dzięcioły są ptakami lęgowymi w Polsce?
Tak – dzięcioł czarny, dzięcioł zielony i dzięcioł zielonosiwy są w Polsce gatunkami lęgowymi. Wszystkie wykuwają lub wykorzystują dziuple, wszystkie wyprowadzają zwykle jeden lęg w roku i wszystkie odgrywają ważną rolę w ekosystemie, tworząc miejsca schronienia dla innych zwierząt.
Co warto zapamiętać najkrócej?
Dzięcioł czarny
- największy,
- cały czarny,
- czerwony wierzch głowy,
- potężny leśny dzięcioł.
Dzięcioł zielony
- zielony grzbiet,
- żółtawy spód,
- czerwona czapeczka,
- często żeruje na ziemi na mrówkach.
Dzięcioł zielonosiwy
- podobny do zielonego,
- bardziej szara głowa,
- subtelniejsza twarz,
- również chętnie zjada mrówki.
Podsumowanie
Dzięcioł czarny, zielony i zielonosiwy to trzy polskie gatunki, które łatwo odróżnić od grupy dzięciołów pstrych, ale każdy z nich ma własny, ciekawy styl życia. Dzięcioł czarny jest wielkim „drwalem” lasu, związanym z dużymi drzewami i martwym drewnem. Dzięcioł zielony i zielonosiwy to z kolei w dużej mierze specjaliści od mrówek, dlatego tak często można zobaczyć je na ziemi.
A więc tak – dzięcioł zielony i zielonosiwy rzeczywiście nie są najbardziej typowe wtedy, gdy siedzą na pniu drzewa. Najbardziej charakterystyczny obraz tych ptaków to często nie pień, lecz ziemia, trawnik, skraj lasu albo okolice mrowiska. Na drzewie też bywają, ale to nie tam najlepiej widać ich najbardziej wyjątkowy sposób życia.