Manuskrypt Voynicha to jeden z najsłynniejszych i najbardziej tajemniczych rękopisów świata. Jest zapisany nieznanym pismem, którego do dziś nie udało się wiarygodnie odczytać. Zawiera dziwne rośliny, diagramy astronomiczne i astrologiczne, nagie postacie zanurzone w zielonkawych kąpielach, rysunki przypominające receptury, a także długie partie tekstu w języku, którego nikt nie potrafi jednoznacznie zidentyfikować.
Krótko: Manuskrypt Voynicha to ilustrowany kodeks przechowywany dziś w Beinecke Rare Book and Manuscript Library Uniwersytetu Yale jako MS 408. Nazwę zawdzięcza Wilfridowi M. Voynichowi, antykwariuszowi, który kupił go w 1912 roku. Mimo licznych prób kryptologów, językoznawców, historyków i amatorów zagadka rękopisu pozostaje nierozwiązana.
Najbardziej niezwykłe jest to, że nie mamy do czynienia z prostą księgą pełną przypadkowych znaków. Tekst wygląda systematycznie, ilustracje są bogate, a układ stron sugeruje, że autor albo autorzy mieli jakiś plan. Właśnie dlatego Manuskrypt Voynicha od ponad stu lat rozpala wyobraźnię badaczy i miłośników tajemnic.
Co to jest Manuskrypt Voynicha?
Manuskrypt Voynicha to rękopiśmienna księga zapisana nieznanym alfabetem albo szyfrem. Nie wiadomo, czy tekst ukrywa prawdziwy język, sztuczny język, kod, szyfr, zapis skrótowy, czy może bardzo złożoną mistyfikację.
Rękopis ma formę ilustrowanego kodeksu. Zawiera setki stron tekstu i ilustracji. Część kart jest zwykła, ale część to rozkładane, wielokrotne składki, które po rozłożeniu pokazują większe diagramy i układy graficzne.
Dla czytelnika najdziwniejsze jest pierwsze wrażenie: księga wygląda tak, jakby była podręcznikiem zielarskim, medycznym, astrologicznym albo przyrodniczym, ale nikt nie potrafi przeczytać jej tekstu. Obrazy też nie dają jednoznacznej odpowiedzi, bo wiele roślin nie odpowiada znanym gatunkom, a diagramy wyglądają jak mieszanina nauki, symboliki i wyobraźni.
Dlaczego Manuskrypt Voynicha jest tak tajemniczy?
Manuskrypt Voynicha jest tajemniczy z kilku powodów naraz.
- Po pierwsze, zapisano go nieznanym pismem, którego nie udało się odczytać.
- Po drugie, nie znamy autora ani pewnego miejsca powstania rękopisu.
- Po trzecie, ilustracje są niezwykłe i nie zawsze odpowiadają realnym roślinom, obiektom lub zjawiskom.
- Po czwarte, tekst wygląda na uporządkowany, ale nie pasuje jednoznacznie do żadnego znanego języka.
- Po piąte, przez ponad sto lat nie udało się znaleźć rozwiązania, które zostałoby powszechnie zaakceptowane przez badaczy.
To właśnie połączenie tych elementów sprawia, że Manuskrypt Voynicha nie jest tylko starą, dziwną książką. Stał się symbolem nierozwiązanej zagadki: tekstu, który wygląda tak, jakby miał znaczenie, ale nie chce go ujawnić.
Gdzie znajduje się Manuskrypt Voynicha?
Manuskrypt Voynicha znajduje się obecnie w Beinecke Rare Book and Manuscript Library Uniwersytetu Yale w Stanach Zjednoczonych. W katalogu biblioteki funkcjonuje jako Beinecke MS 408.
To ważne, bo rękopis nie jest legendą ani wymysłem internetu. Istnieje naprawdę, został skatalogowany, zdigitalizowany i jest przedmiotem badań. Można oglądać jego cyfrowe kopie udostępnione przez Yale.
Właśnie dlatego jest tak fascynujący: tajemnica nie polega na tym, czy manuskrypt istnieje, lecz na tym, co właściwie zawiera.
Ile lat ma Manuskrypt Voynicha?
Najczęściej przyjmuje się, że pergamin Manuskryptu Voynicha pochodzi z początku XV wieku. W popularnych opracowaniach często podaje się zakres 1404–1438, wynikający z datowania radiowęglowego pergaminu.
Trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy: wiek pergaminu i moment zapisania tekstu. Datowanie materiału pokazuje, kiedy mniej więcej powstał pergamin, ale nie zawsze daje absolutną pewność, kiedy dokładnie zapisano na nim tekst i wykonano ilustracje.
Dlatego najbezpieczniej mówić, że Manuskrypt Voynicha jest rękopisem późnośredniowiecznym albo wczesnorenesansowym, związanym najpewniej z Europą Środkową lub Zachodnią. Jego dokładne pochodzenie wciąż pozostaje dyskusyjne.
Kto odkrył Manuskrypt Voynicha?
Rękopis stał się znany współczesnym badaczom dzięki Wilfridowi M. Voynichowi, polsko-amerykańskiemu antykwariuszowi i handlarzowi starymi książkami. Voynich kupił rękopis w 1912 roku od jezuitów w okolicach Rzymu.
To właśnie od jego nazwiska pochodzi dzisiejsza nazwa: Manuskrypt Voynicha. Po zakupie Voynich próbował zainteresować rękopisem uczonych i kryptologów. Wierzył, że ma w rękach niezwykle ważny tekst, być może dzieło Rogera Bacona albo inną zaginioną księgę średniowiecznej wiedzy.
Od tego momentu zaczęła się nowoczesna historia manuskryptu: publikacje, hipotezy, próby odczytania, spory o autora i niekończąca się fascynacja tajemniczym pismem.
Krótka historia Manuskryptu Voynicha
Historia własności Manuskryptu Voynicha jest niepełna i miejscami niepewna, ale da się odtworzyć kilka ważnych etapów.
- XV wiek – prawdopodobny czas powstania pergaminu i być może samego rękopisu.
- XVI/XVII wiek – rękopis miał znajdować się w kręgu cesarza Rudolfa II Habsburga.
- XVII wiek – rękopis był znany uczonym związanym z Pragą i Rzymem, m.in. Georgowi Bareschowi, Johannesowi Marcusowi Marciemu i Athanasiusowi Kircherowi.
- 1666 rok – Marci wysłał rękopis do jezuickiego uczonego Athanasiusa Kirchera, licząc, że ten zdoła go odczytać.
- 1912 rok – Wilfrid M. Voynich kupił rękopis od jezuitów.
- 1969 rok – rękopis trafił do Beinecke Library Uniwersytetu Yale.
Ta historia pokazuje, że manuskrypt nie pojawił się nagle jako współczesna mistyfikacja. Jego droga przez kolekcje, biblioteki i ręce uczonych jest częścią tajemnicy.
Co zawiera Manuskrypt Voynicha?
Manuskrypt Voynicha nie jest jednolitym tekstem bez ilustracji. Przeciwnie: jego zawartość wygląda jak kilka różnych działów albo rozdziałów. Badacze zwykle opisują je na podstawie ilustracji, bo tekstu nie da się przeczytać.
Najczęściej wyróżnia się kilka części: botaniczną, astronomiczno-astrologiczną, biologiczną lub balneologiczną, kosmologiczną, farmaceutyczną oraz tekstową, czasem określaną jako recepturowa.
Nie wiemy jednak, czy taki podział odpowiada zamysłowi autora. To raczej próba uporządkowania rękopisu według tego, co widzimy na obrazach.
Część botaniczna: dziwne rośliny
Najbardziej rozpoznawalna część Manuskryptu Voynicha to rysunki roślin. Na wielu stronach widzimy całe okazy: korzenie, łodygi, liście, kwiaty i czasem owoce. Wygląda to jak średniowieczny zielnik albo księga medyczno-botaniczna.
Problem polega na tym, że wiele roślin z manuskryptu trudno jednoznacznie przypisać do znanych gatunków. Niektóre wyglądają jak fantastyczne hybrydy: liście mogą przypominać jedną roślinę, korzenie drugą, a kwiaty jeszcze inną.
To prowadzi do kilku możliwych wyjaśnień. Rysunki mogą być nieudolnymi przedstawieniami realnych roślin, symbolicznymi kompozycjami, próbą pokazania właściwości medycznych albo elementem tekstu, którego sens poznamy dopiero po odczytaniu pisma.
Część astronomiczna i astrologiczna
W manuskrypcie znajdują się także diagramy przypominające mapy nieba, układy gwiazd, słońca, księżyce i znaki zodiaku. Niektóre ilustracje wyglądają jak średniowieczne schematy astrologiczne.
Widać tam między innymi układy koliste, znaki zodiaku oraz postacie ułożone wokół diagramów. To sugeruje, że autor mógł interesować się astrologią, medycyną astrologiczną albo symbolicznym opisem nieba.
Trzeba jednak zachować ostrożność. To, że coś wygląda jak astrologia, nie oznacza jeszcze, że rozumiemy funkcję danego diagramu. Bez odczytania tekstu interpretacja pozostaje niepewna.
Część biologiczna lub balneologiczna
Jedna z najbardziej zagadkowych części Manuskryptu Voynicha pokazuje nagie kobiece postacie zanurzone w płynach, basenach, rurach albo dziwnych połączonych naczyniach. Ta część bywa określana jako biologiczna, balneologiczna albo medyczna.
Niektórzy badacze widzą tu odniesienia do kąpieli, lecznictwa, anatomii, procesów biologicznych, płodności albo symboliki alchemicznej. Inni są ostrożniejsi i przypominają, że bez odczytania tekstu trudno powiedzieć, czy ilustracje mają znaczenie medyczne, magiczne, symboliczne czy czysto dekoracyjne.
To jedna z tych części rękopisu, które najmocniej działają na wyobraźnię, bo nie przypomina zwykłych średniowiecznych podręczników w prosty, jednoznaczny sposób.
Część kosmologiczna: mapy, medale i ukryty porządek
Manuskrypt zawiera także duże, rozkładane diagramy. Niektóre przypominają mapy, schematy kosmosu, układy miast, wysp albo symboliczne przedstawienia świata.
Szczególnie słynna jest rozkładana karta z układem dziewięciu okrągłych pól, połączonych elementami przypominającymi drogi, strumienie albo struktury włókniste. Interpretowano ją na wiele sposobów: jako mapę, diagram kosmologiczny, plan symboliczny albo obraz nieznanego systemu wiedzy.
Tu również problem jest ten sam: ilustracja wygląda na sensowną, ale nie mamy klucza do jej znaczenia.
Część farmaceutyczna i „recepty”
W późniejszych partiach rękopisu pojawiają się rysunki przypominające korzenie, zioła, naczynia i pojemniki. Ta część bywa nazywana farmaceutyczną, bo wygląda jak zbiór składników, preparatów albo receptur.
Są też strony z ciągłym tekstem, przy których w marginesach pojawiają się małe znaki przypominające gwiazdki albo kwiaty. Często interpretuje się je jako możliwe przepisy, receptury lub notatki.
To jedna z hipotez, ale nie pewność. Rękopis mógł być zielnikiem, księgą medyczną, alchemiczną, astrologiczną, symboliczną albo czymś, co łączy kilka tradycji naraz.
Jakim językiem napisano Manuskrypt Voynicha?
Nie wiadomo. To jedna z największych zagadek. Pismo Manuskryptu Voynicha wygląda regularnie, ma powtarzalne znaki, charakterystyczne układy słów i pewną statystyczną strukturę. Nie wygląda jak zupełnie przypadkowy ciąg kresek.
Jednocześnie nie udało się wykazać, że jest to zapis znanego języka naturalnego. Nie pasuje jednoznacznie do łaciny, języków romańskich, germańskich, słowiańskich, semickich ani do prostego szyfru podstawieniowego.
Dlatego pojawiło się wiele hipotez: nieznany język, sztuczny język, szyfr, skrótowy zapis, tekst generowany według reguł, mistyfikacja albo kombinacja kilku rozwiązań.
Czy Manuskrypt Voynicha został odczytany?
Nie, Manuskrypt Voynicha nie został wiarygodnie odczytany. Co jakiś czas pojawiają się medialne informacje, że ktoś wreszcie rozwiązał zagadkę. Zwykle jednak takie „rozwiązania” nie wytrzymują krytyki specjalistów.
Odczytanie rękopisu wymagałoby czegoś więcej niż kilku pasujących słów. Trzeba byłoby pokazać spójny system, który działa na dużych partiach tekstu, wyjaśnia strukturę pisma, pasuje do ilustracji i daje się niezależnie sprawdzić przez innych badaczy.
Jak dotąd żadna propozycja nie spełniła tych warunków w sposób powszechnie zaakceptowany. Dlatego Manuskrypt Voynicha pozostaje jednym z najsłynniejszych nieodczytanych rękopisów świata.
Kto mógł napisać Manuskrypt Voynicha?
Przez lata proponowano wielu możliwych autorów Manuskryptu Voynicha. Część hipotez jest dziś traktowana bardzo sceptycznie, ale pokazują one, jak szeroko szukano rozwiązania.
Roger Bacon
Jedna z dawnych hipotez przypisywała manuskrypt Rogerowi Baconowi, średniowiecznemu uczonemu, filozofowi i franciszkaninowi. Taka sugestia pojawiała się już w dawnych przekazach związanych z historią rękopisu.
Dziś ta hipoteza jest traktowana ostrożnie. Datowanie pergaminu i analiza historii rękopisu utrudniają proste przypisanie go Baconowi. Poza tym brak jednoznacznego dowodu, że to właśnie on był autorem.
John Dee i Edward Kelley
Inna popularna hipoteza wiązała rękopis z Johnem Dee, angielskim matematykiem, astrologiem i doradcą królowej Elżbiety I, oraz jego współpracownikiem Edwardem Kelleyem. Obaj byli związani z dworem cesarza Rudolfa II i atmosferą uczonych, alchemicznych oraz okultystycznych poszukiwań.
Taka teoria pasuje do niezwykłego charakteru rękopisu, ale również nie ma mocnego potwierdzenia. Możliwe związki z kręgiem Rudolfa II nie wystarczają, by uznać Dee lub Kelleya za autorów.
Giovanni Fontana
Wśród kandydatów pojawiał się także Giovanni Fontana, włoski inżynier i autor tekstów technicznych, który używał szyfrów i interesował się urządzeniami mechanicznymi. Ta hipoteza wynika głównie z podobieństw epoki, zainteresowań technicznych i możliwości stosowania nietypowych zapisów.
Także tutaj brakuje jednak rozstrzygającego dowodu.
Wilfrid Voynich jako fałszerz?
Niektórzy zastanawiali się, czy sam Wilfrid Voynich mógł stworzyć albo spreparować rękopis. Ta hipoteza ma jednak poważny problem: manuskrypt ma starszą historię własności i materialnie nie wygląda jak łatwa mistyfikacja z początku XX wieku.
Poza tym datowanie pergaminu, analiza materiału i dawne listy związane z rękopisem utrudniają uznanie go za prostą fałszywkę stworzoną przez Voynicha.
Czy Manuskrypt Voynicha jest fałszerstwem?
To jedno z najczęstszych pytań. Możliwe, że Manuskrypt Voynicha jest jakąś formą mistyfikacji, ale nie jest to prosta sprawa. Jeśli byłby fałszerstwem, byłby fałszerstwem bardzo pracochłonnym, kosztownym i niezwykle konsekwentnym.
Rękopis ma złożony system znaków, powtarzalne wzorce tekstowe, bogate ilustracje i skomplikowany układ stron. Fałszerz musiałby nie tylko wymyślić dziwne pismo, ale także wypełnić nim dużą księgę w sposób, który przez dziesięciolecia będzie sprawiał wrażenie struktury.
Dlatego część badaczy uważa, że rękopis raczej zawiera jakiś system, choć nie wiemy, czy jest to język, szyfr, sztuczny zapis, czy inny mechanizm generowania tekstu.
Manuskrypt Voynicha a kryptolodzy
Manuskrypt Voynicha przyciągał uwagę kryptologów, czyli specjalistów od szyfrów. Próbowali go badać zarówno zawodowcy, jak i amatorzy. Pracowali nad nim między innymi ludzie związani z kryptologią wojskową i analizą statystyczną tekstów.
To naturalne, bo rękopis wygląda jak zaszyfrowana księga. Ma znaki, słowa, powtórzenia, układy przypominające język. Problem polega na tym, że nie udało się znaleźć klucza.
Jeśli to szyfr, może być bardzo nietypowy. Jeśli to język, może być nieznany albo zapisany w sposób, którego nie rozpoznajemy. Jeśli to mistyfikacja, jest bardziej skomplikowana niż zwykły bełkot.
Czy sztuczna inteligencja odczytała Manuskrypt Voynicha?
Nie. Sztuczna inteligencja i metody komputerowe pomagają analizować tekst Manuskryptu Voynicha, ale nie rozwiązały jego zagadki.
Komputery mogą badać częstość znaków, długość słów, powtarzalność sekwencji, podobieństwa między stronami i możliwe grupy tematyczne. Mogą pokazać, że tekst ma strukturę, albo że pewne części różnią się od innych.
To jednak nie jest to samo, co odczytanie rękopisu. Odczytanie oznaczałoby możliwość przetłumaczenia tekstu w sposób spójny, sprawdzalny i zaakceptowany przez specjalistów. Tego nadal nie mamy.
Dlaczego tak trudno odczytać Manuskrypt Voynicha?
Manuskrypt Voynicha jest trudny do odczytania, bo brakuje punktu zaczepienia. W przypadku wielu szyfrów pomaga znajomość języka, autora, kontekstu, powtarzalnych formuł albo tekstu równoległego. Tutaj tego nie mamy.
Nie wiemy, w jakim języku miałby być napisany tekst. Nie wiemy, czy znaki odpowiadają literom, sylabom, słowom, skrótom czy jeszcze innym jednostkom. Nie wiemy też, czy tekst jest szyfrem, językiem, kodem, czy sztuczną konstrukcją.
Każda hipoteza musi zmierzyć się z całością materiału. Nie wystarczy odczytać jedno słowo albo jeden podpis pod rośliną. Trzeba wyjaśnić cały system.
Najważniejsze teorie o Manuskrypcie Voynicha
Przez lata powstało wiele teorii o Manuskrypcie Voynicha. Najważniejsze można podzielić na kilka grup.
Teoria językowa
Według tej hipotezy manuskrypt zapisuje prawdziwy język, którego jeszcze nie rozpoznaliśmy. Może to być język naturalny zapisany nietypowym alfabetem, język sztuczny albo język mocno zakodowany.
Problem polega na tym, że nie udało się dopasować tekstu do znanego języka w sposób przekonujący.
Teoria szyfru
Według tej wersji Manuskrypt Voynicha jest zaszyfrowany. Autor mógł ukryć tekst przed niepowołanymi osobami, używając skomplikowanego systemu zapisu.
To bardzo kusząca hipoteza, ale mimo licznych prób nie udało się odnaleźć klucza, który działałby konsekwentnie na całym rękopisie.
Teoria zielnika lub księgi medycznej
Rysunki roślin, naczyń i możliwych receptur sugerują, że rękopis mógł być księgą medyczną, zielnikiem albo podręcznikiem farmaceutycznym.
Problem polega na tym, że wiele roślin wygląda dziwnie i nie da się ich pewnie zidentyfikować. Bez tekstu nie wiadomo, czy ilustracje opisują realne zioła, symbole, fantastyczne hybrydy czy elementy jakiegoś systemu wiedzy.
Teoria alchemiczna i astrologiczna
Inna możliwość to tekst związany z alchemią, astrologią, medycyną astrologiczną albo ezoterycznym opisem natury. Diagramy, zodiaki, kąpiele i rośliny pasują do świata późnośredniowiecznych i renesansowych zainteresowań nauką, magią i symboliką.
To wyjaśnienie jest atrakcyjne kulturowo, ale również nie rozwiązuje problemu tekstu.
Teoria mistyfikacji
Według tej hipotezy Manuskrypt Voynicha nie zawiera żadnej realnej treści. Miałby być luksusowym oszustwem, wykonanym po to, by sprzedać go bogatemu kolekcjonerowi.
To możliwe, ale trudne do udowodnienia. Tekst ma cechy uporządkowania, a wykonanie całej księgi wymagało ogromnej pracy. Jeśli to mistyfikacja, jest wyjątkowo staranna i nietypowa.
Manuskrypt Voynicha czy Manuskrypt Wojnicza?
Poprawna i najczęściej używana nazwa to Manuskrypt Voynicha, od nazwiska Wilfrida M. Voynicha. W polskich wyszukiwaniach może pojawiać się także zapis Manuskrypt Wojnicza, bo nazwisko Voynich bywa intuicyjnie spolszczane.
W literaturze, katalogach i opracowaniach naukowych funkcjonuje jednak przede wszystkim forma Voynicha. Dlatego właśnie tej nazwy warto używać w tytule artykułu.
Dlaczego Manuskrypt Voynicha wciąż fascynuje?
Manuskrypt Voynicha fascynuje, bo łączy kilka silnych motywów: starą księgę, nieznany język, tajemnicze ilustracje, możliwy szyfr, wielkich uczonych, cesarskie kolekcje i nieudane próby odczytania.
To nie jest tylko zagadka dla kryptologów. To również opowieść o granicach wiedzy. W świecie, w którym wydaje się, że wszystko można zeskanować, przetworzyć i znaleźć w internecie, istnieje księga, której sens wciąż pozostaje zamknięty.
Możliwe, że kiedyś zostanie odczytana. Możliwe też, że okaże się tekstem bez znaczenia albo systemem tak osobistym, że nigdy nie poznamy jego klucza. Na razie Manuskrypt Voynicha pozostaje jedną z najpiękniejszych i najbardziej upartych zagadek historii książki.
Najczęstsze pytania o Manuskrypt Voynicha
Co to jest Manuskrypt Voynicha?
Manuskrypt Voynicha to ilustrowany rękopis zapisany nieznanym pismem. Zawiera rysunki roślin, diagramy astronomiczne i astrologiczne, sceny z postaciami oraz tekst, którego nie udało się wiarygodnie odczytać.
Gdzie znajduje się Manuskrypt Voynicha?
Manuskrypt Voynicha znajduje się w Beinecke Rare Book and Manuscript Library Uniwersytetu Yale. W katalogu biblioteki funkcjonuje jako MS 408.
Czy Manuskrypt Voynicha został odczytany?
Nie. Mimo wielu prób nie istnieje powszechnie zaakceptowane odczytanie Manuskryptu Voynicha.
W jakim języku napisano Manuskrypt Voynicha?
Nie wiadomo. Tekst może być zapisem nieznanego języka, szyfrem, sztucznym językiem, systemem skrótowym albo inną formą zapisu.
Kto napisał Manuskrypt Voynicha?
Autor nie jest znany. Przypisywano go różnym postaciom, między innymi Rogerowi Baconowi, Johnowi Dee, Edwardowi Kelleyowi czy Giovanniemu Fontanie, ale żadna z tych hipotez nie została pewnie potwierdzona.
Ile lat ma Manuskrypt Voynicha?
Pergamin rękopisu jest zwykle datowany na początek XV wieku, często w zakresie 1404–1438. Dokładny czas zapisania tekstu nadal bywa przedmiotem dyskusji.
Czy Manuskrypt Voynicha to fałszerstwo?
Nie wiadomo. Hipoteza fałszerstwa istnieje, ale rękopis jest bardzo złożony, a jego historia i materiał utrudniają uznanie go za prostą mistyfikację.
Czy sztuczna inteligencja rozwiązała zagadkę Manuskryptu Voynicha?
Nie. Metody komputerowe i sztuczna inteligencja pomagają analizować strukturę tekstu, ale nie doprowadziły do powszechnie zaakceptowanego odczytania rękopisu.
Dlaczego Manuskrypt Voynicha jest tak sławny?
Bo wygląda jak prawdziwa księga wiedzy, ale jej języka nie da się odczytać. Łączy tajemnicze pismo, dziwne ilustracje, niepewną historię i ponad sto lat nieudanych prób rozwiązania zagadki.
Zobacz też
- Teoria strun – co to jest? Proste wyjaśnienie dla laika
- Efekt Mandeli – co to jest? Przykłady i wyjaśnienie
- Planeta Marduk i Planeta X – czym są i czy naprawdę istnieją?
- Panspermia – czy życie na Ziemię przybyło z kosmosu?
- Heribert Illig i czas widmowy – teoria wymyślonego średniowiecza
